360 :: panoramiczna podróż sferyczna w 1933 odcinkach

Nad jego terenem góruje XIII-wieczna kamienna wieża kilkudziesięciometrowej wysokości, zwana Nebojsa, czyli "Nie bój się". Pełniła ona w przeszłości funkcję stołpu, ostatniego punktu obrony twierdzy. Jej wejście było położone na wysokości pierwszego piętra i wystarczyło wciągnąć za sobą drabiny, by uniemożliwić napastnikom wdarcie się do środka. Na wypadek oblężenia gromadzono naturalnie zapasy żywności i wody...

Położona niedaleko Spiskiego Zamku niepozorna wieś Žehra to jedna z najstarszych miejscowości na Spiszu. W okolicy odnaleziono ślady ciągłego osadnictwa od czasów paleolitu, sama zaś wioska istnieje od XII wieku. Na wzgórku ponad nią widać już z daleka białą sylwetkę otoczonego cmentarzem kościoła. Jeden z najcenniejszych zabytków całej Słowacji, postawiony w latach 1245-1247, nosi cechy zarówno stylu romańskiego, jak i wczesnogotyckiego, a we wnętrzu kryje unikatowe polichromie z XIII-XV wieku.

Jadąc szosą z Lewoczy do Spiskiego Zamku mijamy po prawej stronie Siwą Brodę (Sivá Brada), charakterystyczny pagórek z kapliczką na szczycie. Okoliczni mieszkańcy zajeżdżają tu na parking, by nabrać do kanistrów zapas trącącej siarkowodorem wody z obudowanego ujęcia.

Tutejsze źródła mineralne znano od XVII wieku, a gdy w 1956 roku wykonano specjalny odwiert 132-metrowej głębokości, powstała szczególna atrakcja turystyczna - gejzer wyrzucający wodę na wysokość dobrych kilkunastu metrów. Początkowo erupcje, wywoływane ciśnieniem dwutlenku węgla, powtarzały się 2-3 razy dziennie, stopniowo jednak stawały się coraz rzadsze i słabsze, aż całkiem zanikły. Po 1990 roku usunięto obudowę odwiertu i odtąd bulgoczące źródło wygląda na dzieło natury.

Podoliniec pierwotnie należał do Polski i znajdował się w granicach ziemi sądeckiej, później (na kilkadziesiąt lat, do roku 1412) włączony został do Węgier. Pierwsza pisemna wzmianka o Podolińcu pochodzi z roku 1235, zawiera ją skarga biskupa krakowskiego na duchownych węgierskich, którzy bezprawnie zaczęli pobierać dzisięcinę z miejscowego kościoła, który wraz z okolicą znajdował się wówczas jeszcze w granicach diecezji krakowskiej. W 1244 książę krakowsko-sandomierski Bolesław Wstydliwy udzielił prawo lokacji Podolińca krakowskiemu rycerzowi Henrykowi. W 1292 miejscowość otrzymała prawa miejskie, a później, w połowie XIV wieku miejscowość dostała się we władanie Węgier. W 1412 roku Zygmunt Luksemburski nadał jej prawa wolnego miasta królewskiego. W tym samym roku Podoliniec wraz sąsiednimi miastami oraz 13 miastami spiskimi wszedł w skład tzw. zastawu spiskiego przekazanego Polsce. Do 1769 r. znajdował się w granicach Polski, później zostało zajęte przez Austriaków i włączone do Węgier. Znajdowało się tu słynne kolegium pijarskie przy klasztorze pijarów ufundowanym przez starostę spiskiego i wojewodę krakowskiego Stanisława Lubomirskiego. [...] Rozwój gospodarczy w XIX wieku w małym stopniu dotarł do Podolińca – w 1893 poprowadzono tędy linię kolejową, powstało też kilka, ale niewielkich zakładów przemysłowych. Po upadku Austro-Węgier, w 1918 miasto z okolicą zostały zajęte przez wojsko polskie, powstały tu placówki władzy polskiej, ale później, ze względu na zapowiadany plebiscyt, strona polska wycofała się z tego terenu i choć plebiscytu nie było, to ostatecznie, w 1920 Podoliniec znalazł się oficjalnie w granicach Czechosłowacji. (Tekst na podstawie Wikipedii.)

"W II połowie XVI w. powstał układ architektoniczny, którego centrum stanowił soczewkowato rozszerzający się wzdłuż głównej drogi rynek z kościołem Marii Panny i renesansową dzwonnicą, otoczony dwutraktowymi domami z przejazdem i trójosiową fasadą, z charakterystycznymi półokrągło zakończonymi bramami. W tylnych częściach parcel stoją zwykle parterowe zabudowania gospodarcze, w środku podwórza zaś studnie. Mimo powojennej rozbudowy, centrum zachowało swój średniowieczny charakter, z typowymi cechami gotycko-renesansowego spiskiego miasteczka. W 1950 r. Podoliniec został ogłoszony miejskim rezerwatem." (Maciej Pinkwart: Północna Słowacja, 2001.)

Rzymskokatolicki kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny pochodzi z początków XIII wieku. Był kilkukrotnie przebudowywany, ostatni raz w XVIII wieku, kiedy otrzymał barokowy wystrój wnętrza. Naprzeciw świątyni stoi zwieńczona charakterystyczną attyką renesansowa dzwonnica z 1659 roku, kryjąca cenny dzwon z końca XIV stulecia.